Ik wil u vragen om het afgebeelde voorwerp goed in u op te nemen. Het is namelijk een schop, een bijzondere uit de 19e eeuw. Inderdaad, geheel van hout.
Nu wil ik dat u uw ogen sluit nadat u de volgende alinea heeft gelezen:
Stel u voor: een eindeloze, modderige vlakte. Blubber en waterplassen zover het oog reikt, of je nu naar voren, naar links of naar rechts kijkt. Er lijkt geen einde aan te komen. Geen bomen, struiken, bebouwing, niets. Helemaal niets. Er heerst een stevige grondlucht en het enige dat je hoort is windgeruis en wellicht gezoem van muggen. Het is warm, het is wat heiig en de atmosfeer is ongekend vochtig.
….
Het is het beeld van de net droog gelegde Haarlemmermeer. Het is 1 juli 1852. De 3 enorme stoomgemalen vielen stil nadat ze ruim 3 jaar onafgebroken de waterplas, die zich uitstrekte van Leiden naar Haarlem en Amsterdam, hadden leeggezogen. Het immense meer had de bewoners aan de oevers eeuwenlang bedreigd: ze werd dan ook wel de waterwolf genoemd, beetje bij beetje (en soms heel veel beetjes) snoepte ze meer walkant af en werd het meer groter en groter. Uiteindelijk dreigde zelfs een doorbraak naar het IJ (een water dat zich in die tijd van Amsterdam naar Beverwijk uitstrekte), waardoor Amsterdam direct bedreigd werd door al dat water. Er moest dus wat gebeuren en het besluit werd genomen om de Haarlemmermeer droog te malen. Een plan waar al sinds de 17e eeuw over werd nagedacht, maar waar de techniek nu dan ook geschikt voor was.
En nu was het dan gebeurt. Het meeste water was weg en eindeloos nieuw land strekte zich voor de ogen van degenen die op de ringdijk stonden uit. Het land was onbruikbaar: te waterig, te modderig en daardoor te ruig.
We komen bij de schop van de afbeelding.
Een grote groep mannen, gezien de tijd zullen het alleen mannen zijn geweest, stond klaar op de ringdijk en ze kregen deze schop in hun handen gedrukt.
Er moesten namelijk afwateringskanalen worden gegraven. Om te beginnen een vaart die de Hoofdvaart genoemd zou gaan worden: deze loopt van gemaal Lynden (in het zuiden) naar gemaal Leeghwater (in het noorden). De vrijwel kaarsrechte vaart werd 2,5 meter diep en 20 kilometer lang.
Uitgegraven door mannen met een houten schop, zoals deze en eenvoudige kruiwagens met houten wielen, om de modder af te voeren.
Na de hoofdvaart volgden vele aftakkingen door de hele Haarlemmermeer, zodat het water steeds kon worden afgevoerd door de drie stoomgemalen aan de ringvaart. We kijken er niet eens meer naar, maar iedere vaart en heel veel sloten zijn uitgegraven door mannen met behulp van deze schop en kruiwagens. Meter voor meter, schop modder voor schop modder, volle kruiwagen voor volle kruiwagen…Bedenk daar ook nog eens bij dat het voortduwen van een kruiwagen (met houten wiel) door de modder alleen lukt als er een smalle, houten plank was neergelegd. Het was een krachttoer, naast een vorm van evenwichtskunst.
De schop hangt nu bij ons aan de muur van de belevingstuin van zorgcentrum Horizon in Hoofddorp, midden in de Haarlemmermeer, samen met allerlei gereedschappen die door de boeren in de Haarlemmermeer werden gebruikt.
Beschouw het maar als een ode aan die mannen waarvan niemand de namen meer kent.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten