Wie het weet mag het zeggen

Op het whiteboard op mijn kamer heb ik al enkele jaren een papier hangen waarop de tekst:

"Wie het weet mag het zeggen..."

Ik kan wel stellen dat dit zo langzamerhand mijn credo als leidinggevende is geworden.

Het kan geen kwaad om zo nu en dan eens stil te staan bij zaken die schijnbaar zo vanzelfsprekend zijn dat je er nog maar nauwelijks een vraagteken bij zou zetten. Zoals de manier waarop in onze samenleving organisaties veelal zijn opgebouwd. Kenmerkend hierin is de "hark". Het begint met één figuurtje aan de bovenkant van het blad, van hieruit ontstaan allerlei vertakkingen.

Voila.

En of we het nu over een school, een ziekenhuis, een ministerie, een autofabriek hebben: overal zie je min of meer dezelfde figuur ontstaan.

Zijn al die organisaties dan hetzelfde?

Neen.

Waarom is dan deze structuur overal zichtbaar?

Ik weet het niet. Daarvoor zijn gelukkig vele boekwerken met analyses en onderzoek gepubliceerd, dus als deze vraag je interesseert dan kan je de rest van je leven lezend en studerend doorbrengen. Als je een antwoord hebt, ik hou me aanbevolen.

Laat ik het over mezelf en mijn organisatie hebben.

Ik ben dat figuurtje, helemaal aan de bovenkant. Al sinds mijn 32e is dat zo ongeveer de plek waar ik in organisaties gevonden kan worden. Consequentie is dat ik de baas ben van alle figuurtjes die hieronder staan getekend. En ieder vakje vertegenwoordigt weer een baas: de vakjes direct onder de bovenste zijn meestal stafafdelingen en die hebben een leidinggevende en de hele rij hier weer onder zijn de verschillende afdelingen van een organisatie met ook weer allemaal baasjes.

Een bijzondere is natuurlijk deze: zo ongeveer iedere zorginstelling heeft wel een strategisch beleidskader die meestal begint met een zinsnede die duidelijk maakt dat de patiënt/ cliënt ofwel bewoner...centraal staat...

Gaan we weer even naar de hark en mijn eenvoudige vraag aan u, lezer, is: zoek de cliënt...

Nergens te vinden.

Dus we hebben in al onze instellingen een manier van organiseren waarin de essentie van de organisatie, de cliënt, niet terug te vinden is.

Bijzonder.

Dan gaan we naar ons grootste kapitaal: onze medewerkers.

Zelfde vraag: zoek de medewerker...

Nergens te vinden.

Bijzonder.

Het wordt nog mooier. Deze hele structuur is enkele duizenden jaren geleden bedacht door de Romeinen. Ze gebruikten deze opzet om hun enorme legers te organiseren en het effect was dermate succesvol dat deze zelfde legers zo ongeveer de hele toen bekende wereld veroverden.

Het is een bevelstructuur.

Ze is helemaal ingericht op een top-down manier van werken. Maar natuurlijk, in de hitte van de strijd heeft geen enkele generaal de behoefte aan soldaten die, nadat een bevel is gegeven, hun vingers opsteken en hierover in discussie gaan. Een soldaat diende te gehoorzamen en dat gaf, in ieder geval bij de Romeinen, de meeste kans op succes.

Maar nu ben ik directeur van twee 21e eeuwse varianten van bejaardenhuizen met in onze complexen zo ongeveer de meest kwetsbare mensen die we in onze samenleving hebben: hoogbejaarde mensen waarvan velen ook nog eens lijden aan één of andere vorm van dementie. Deze mensen worden verzorgd door medewerkers die, gelukkig, heel veel gevoel hebben voor hoogbejaarde mensen en er ook nog eens veel verstand van hebben.

Medewerkers die heel goed weten wat deze bewoners nodig hebben en wat zij hiervoor moeten doen of laten. Medewerkers die over het algemeen ook de naaste familie en vrienden van onze bewoners goed kennen en weten hoe ze hen in de zorg voor hun naasten kunnen betrekken.

Bewoners en naasten die allemaal individuen zijn en die allemaal zo hun specifieke vragen, wensen en noden hebben.

Wat voor de één geldt, is voor de ander wellicht taboe.

U voelt het hem wel aankomen.

In zo'n organisatie werkt een bevelstructuur niet. In zo'n organisatie werkt de top-down benadering niet.

En dat gaan we dan ook steeds meer voelen.

Het werkt gewoon niet meer.

Ik ben wel de directeur, maar ik ben niet de baas.

Want wie het weet, die mag het zeggen...

dat is dus soms de huiskamermedewerker, soms de EVV'er, soms de verzorgende, soms de schoonmaakster en soms, heel soms, de leidinggevende...